काठमाडौं/दोहा — नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन केवल नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने नियमित राजनीतिक प्रक्रिया मात्र नभई पार्टीको आगामी वैचारिक दिशा, संगठनात्मक संरचना र जनतासँगको सम्बन्ध पुनःपरिभाषित गर्ने महत्वपूर्ण अवसर भएको धारणा जनसम्पर्क समिति कतारका महाधिवेशन प्रतिनिधि विकास भुजेलले अघि सारेका छन् ।

‘परम्पराको सम्मान, परिवर्तनको संकल्प र समुन्नत नेपालको प्रतिबद्धता’लाई आफ्नो राजनीतिक मूलमन्त्र बनाएका भुजेलले कांग्रेसले इतिहासको गौरवमा मात्र सीमित नभई वर्तमानका चुनौती र भविष्यका सम्भावनालाई आत्मसात् गर्दै नयाँ राजनीतिक गति निर्माण गर्नुपर्ने बताएका छन् । ‘गौरव, गति, गन्तव्य’को नारासहित अघि बढेका उनले कांग्रेसको मूल वैचारिक आधार राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई समयअनुकूल ढंगले व्यवहारमा रूपान्तरण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

भुजेलका दृष्टिमा कांग्रेसको इतिहास आफैँमा गौरवको विषय भए पनि इतिहासको स्मरण मात्रले वर्तमान पुस्ताको राजनीतिक अपेक्षा पूरा गर्न सक्दैन । त्यसैले पार्टीले पुराना राजनीतिक संस्कार र लोकतान्त्रिक मूल्यको सम्मान गर्दै संगठन, नेतृत्व शैली र नीतिमा आवश्यक परिवर्तन ल्याउनुपर्ने उनको धारणा छ ।

उनले कांग्रेसभित्र विचारको बहस कमजोर हुँदै गएमा संगठन केवल निर्वाचनमुखी संरचनामा सीमित हुनसक्ने जोखिम औँल्याउँदै पार्टीभित्र नीति, विचार र कार्यक्रममाथि खुला बहसको संस्कृति विकास गर्नुपर्ने बताएका छन् । नेतृत्वप्रति सम्मानसँगै नेतृत्वका निर्णयमाथि रचनात्मक प्रश्न गर्ने, आलोचनालाई स्थान दिने र जनताको आवाजलाई पार्टीको नीतिनिर्माणसँग जोड्ने अभ्यास आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।

श्रमजीवीको आवाज कांग्रेसको प्राथमिकतामा हुनुपर्छ
भुजेलले कांग्रेसको आगामी राजनीतिक एजेन्डामा श्रमजीवी वर्गका समस्या र अधिकारलाई अझ स्पष्ट प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन् । मुलुकको अर्थतन्त्रमा श्रमिक, मजदुर, किसान, स्वरोजगार तथा न्यून आय भएका वर्गले पुर्‍याएको योगदानको तुलनामा उनीहरूले पाउने सामाजिक सुरक्षा, रोजगारीको सुनिश्चितता र राज्यको संरक्षण अझै पर्याप्त नभएको उनको धारणा छ ।

उनका अनुसार कांग्रेसले समाजवादलाई केवल राजनीतिक दस्तावेजमा उल्लेख गर्ने विषयका रूपमा होइन, श्रमको सम्मान, समान अवसर, सामाजिक सुरक्षा र आर्थिक न्यायसँग जोडिएको व्यवहारिक कार्यक्रमका रूपमा अघि बढाउनुपर्छ । नेपालभित्र रोजगारीको अभावका कारण लाखौँ युवा वैदेशिक रोजगारीमा जान बाध्य भइरहेका बेला श्रमिकका समस्या देशभित्र मात्र सीमित नरहेको भुजेलको बुझाइ छ । वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली श्रमिकको श्रम अधिकार, सुरक्षित आप्रवासन, उचित पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षा, बीमा, उद्धार तथा पुनःएकीकरणलाई राज्यको प्राथमिकतामा राखिनुपर्ने उनले बताएका छन् ।

प्रवासमा रहेका नेपालीलाई केवल रेमिट्यान्स पठाउने आर्थिक स्रोतका रूपमा हेर्ने दृष्टिकोण परिवर्तन गर्दै उनीहरूलाई नेपालको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक विकासका साझेदारका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने भुजेलको धारणा छ । प्रवासी नेपालीको सीप, पूँजी, अनुभव र ज्ञानलाई देश निर्माणसँग जोड्ने स्पष्ट नीति कांग्रेसले अघि सार्नुपर्ने उनी बताउँछन् ।

महाधिवेशनले नेतृत्वसँगै राजनीतिक दिशा तय गर्नुपर्छ
भुजेलका अनुसार १५औँ महाधिवेशनमा प्रतिनिधिहरूले केवल ‘को नेतृत्वमा आउने’ भन्ने प्रश्नमा सीमित भएर निर्णय गर्नुहुँदैन । कस्तो कांग्रेस बनाउने, जनतासँग कांग्रेसको सम्बन्ध कस्तो बनाउने र आगामी दशकको नेपालका लागि कांग्रेसको राजनीतिक दृष्टिकोण के हुने भन्ने मूल प्रश्नमा महाधिवेशन केन्द्रित हुनुपर्ने उनको धारणा छ ।
उनले कांग्रेसलाई संगठनका हिसाबले थप चुस्त, विचारका हिसाबले स्पष्ट र जनताका सवालमा थप जवाफदेही बनाउनुपर्ने बताएका छन्। युवालाई नेतृत्व र निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण सहभागिता, महिलाको राजनीतिक प्रतिनिधित्व, जनजाति तथा सीमान्तकृत समुदायका सवाल र प्रवासी नेपालीका मुद्दालाई पार्टीको मूल राजनीतिक बहसमा स्थापित गर्नुपर्नेमा पनि उनले जोड दिएका छन् ।

उनका अनुसार लोकतन्त्र भनेको चुनावमा मत माग्ने प्रक्रिया मात्र होइन; जनताको आवाज सुन्ने, असहमतिको सम्मान गर्ने, राज्यसत्तालाई उत्तरदायी बनाउने र नागरिकको अधिकार सुरक्षित गर्ने निरन्तर राजनीतिक संस्कार हो। त्यसैले कांग्रेसले लोकतन्त्रको रक्षा गर्ने दाबीलाई व्यवहारमा समेत प्रमाणित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
राष्ट्रियता : भूगोलभन्दा माथिको साझा भावना
भुजेलले राष्ट्रियतालाई केवल भूगोल, सीमाना वा माटोसँग मात्र जोडेर हेर्न नहुने बताएका छन्। उनका अनुसार राष्ट्रियता नागरिकको साझा भावना, स्वाभिमान, अधिकार, अवसर र देशप्रतिको जिम्मेवारीसँग जोडिएको विषय हो ।

‘नेपाल बनाउने’ कुरा नारामा सीमित नराखी प्रत्येक नेपालीले सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने वातावरण निर्माण गर्नु नै आधुनिक राष्ट्रियताको आधार हुनुपर्ने उनको तर्क छ । त्यसका लागि राजनीतिक स्थायित्वसँगै सुशासन, उत्पादन, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक न्यायलाई राष्ट्रियताको व्यवहारिक आधार बनाउनुपर्ने उनको धारणा छ ।

प्रवासबाट पनि कांग्रेस निर्माणको अभियान
कतारमा लामो समयदेखि नेपाली समुदायसँग जोडिएर सामाजिक तथा राजनीतिक भूमिकामा सक्रिय भुजेल गण्डकी प्रदेश समन्वय परिषद् कतारका सल्लाहकार, प्रवासी भुजेल समाज कतारका प्रमुख सल्लाहकार, तनहुँ सेवा समाज कतारका सल्लाहकार, जनजाति महासंघ कतारका सचिवालय सदस्य तथा जनसम्पर्क समिति कतार गण्डकी प्रदेशका संयोजकका रूपमा समेत सक्रिय छन् ।
प्रवासमा रहेर नेपाली कांग्रेसको संगठन विस्तार, नेपाली समुदायका समस्या तथा लोकतान्त्रिक मूल्यको पक्षमा सक्रिय रहँदै आएका भुजेलले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनलाई पार्टीको आन्तरिक निर्वाचनभन्दा व्यापक अर्थमा हेरेका छन् ।

उनको राजनीतिक सन्देशको केन्द्रमा एउटा प्रश्न देखिन्छ—कांग्रेस आफ्नो गौरवशाली इतिहास बोकेर मात्र अघि बढ्ने कि त्यस इतिहासबाट ऊर्जा लिएर नयाँ पुस्ताको अपेक्षा सम्बोधन गर्ने राजनीतिक शक्ति बन्ने?
भुजेलको उत्तर स्पष्ट छ—इतिहासको सम्मान आवश्यक छ, तर भविष्य निर्माणका लागि परिवर्तन अपरिहार्य छ। उनका लागि ‘गौरव’ इतिहासको सम्मान हो, ‘गति’ समयसँगै परिवर्तन हुने राजनीतिक चेतना हो र ‘गन्तव्य’ समुन्नत, न्यायपूर्ण र लोकतान्त्रिक नेपाल निर्माण हो ।

यस अर्थमा १५औँ महाधिवेशन कांग्रेसका लागि केवल पद र नेतृत्वको प्रतिस्पर्धा नभई विचारको पुनर्जागरण, संगठनको पुनर्संरचना र श्रमजीवी तथा आम नागरिकसँगको सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्ने अवसर बन्नुपर्ने भुजेलको राजनीतिक सन्देश छ ।
राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई समयअनुकूल पुनर्व्याख्या गर्दै श्रमको सम्मान, सामाजिक न्याय, समान अवसर र समुन्नत अर्थतन्त्र निर्माणतर्फ कांग्रेस अघि बढ्न सके मात्रै पार्टीले आफ्नो ऐतिहासिक भूमिकालाई नयाँ पुस्ताको विश्वाससँग जोड्न सक्ने उनको निष्कर्ष छ ।